Phát triển BHXH, BHYT bền vững: Nhìn từ thực tiễn tại Đồng Nai (Bài 4)

Thứ sáu - 28/02/2020 10:39
Đạt được các chỉ số phát triển tương đối tích cực cùng nỗ lực cố gắng liên tục trong các năm qua, tuy nhiên thực tiễn phát triển BHXH, BHYT tại Đồng Nai cũng cho thấy một số vấn đề cần khắc phục để hướng tới phát triển mang tính bền vững hơn.
Tư vấn, hỗ trợ tìm việc làm cho người lao động tại Đồng Nai
Tư vấn, hỗ trợ tìm việc làm cho người lao động tại Đồng Nai

Bài 4: Bài học kinh nghiệm quan trọng  

Thận trọng trong thu hút đầu tư

Chỉ thị 37 –CT/TW ngày 03/9/2019 của Ban Bí thư về Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ trong tình hình mới đã đưa ra đánh giá:

 Bên cạnh kết quả đạt được, tình hình quan hệ lao động trong các doanh nghiệp vẫn còn nhiều tồn tại. Nhiều nơi, chủ doanh nghiệp vi phạm pháp luật về lao động, nhất là về BHXH, tiền lương, thời giờ làm việc, ngh ngơi, làm ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động..

Với đặc điểm là một trong những tỉnh, thành phố phát triển mạnh công nghiệp, nhận định nêu trên có thể được thấy rõ qua thực tiễn tại tỉnh Đồng Nai. Trong thông cáo báo chí về tình hình kinh tế xã hội năm 2018 của UBND tỉnh Đồng Nai cũng nêu lên thực tế với những hạn chế:

Tình hình các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài nợ lương, nợ BHXH, có dấu hiệu bỏ trốn diễn biến phức tạp.

Thông cáo báo chí của UBND tỉnh Đồng Nai cũng chỉ rõ một số tên doanh nghiệp tiêu biểu cho việc nợ lương, nợ BHXH, chủ doanh nghiệp bỏ trốn; đó là: Công ty Texwell, Công ty Chuwon… Trong đó, cái tên Texwell gắn với vụ việc chủ doanh nghiệp bỏ trốn khiến hàng ngàn công nhân lao đao vì bị nợ lương, nợ BHXH ở thời điểm gần Tết Nguyên đán năm vừa hẳn vẫn còn được nhiều người nhớ rõ. Sự việc trở nên căng thẳng khi hàng trăm công nhân lo mất tết nên đã kéo lên "vây" công ty để đòi quyền lợi thì được biết lãnh đạo người nước ngoài (Hàn Quốc) của công ty đã về nước và không thể liên lạc được. Ngoài số tiền lương chưa trả, công ty còn nợ BHXH hơn 17,5 tỷ đồng.

UBND tỉnh Đồng Nai đã phải ứng ngân sách hơn 07 tỷ đồng để chi trả 50% tiền lương cho công nhân Công ty Texwell Vina. Ngoài ra, Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam cũng hỗ trợ mỗi công nhân 500.000 đồng, giúp công nhân có tiền về quê đón Tết. Xử lý vụ việc phức tạp hơn khi UBND tỉnh phải lo bố trí việc làm cho hàng ngàn công nhân. Cơ quan BHXH cũng gặp nhiều khó khăn trong việc chốt sổ, chốt thời gian đóng BHXH cho một lượng lớn người lao động chỉ trong khoảng thời gian ngắn.

Câu chuyện cũ mang tên “Texwell Vina” cho thấy một bài học quan trọng với các tỉnh, thành phố trong việc lựa chọn thu hút đầu tư từ các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài. Thay vì chạy theo số lượng thu hút đầu tư, cần chú trọng đến chất lượng, hiệu quả đầu tư mang tính dài hạn. Ngoài việc tạo việc tạo nguồn thu cho ngân sách địa phương, yếu tố bảo đảm tính bền vững việc làm cho người lao động, nhất là quan hệ lao động, tiền lương, quyền lợi BHXH, BHYT phải được bảo đảm.  

 Nâng cao nhận thức của người lao động về An sinh dài hạn

Tỷ lệ tham gia BHXH, BHTN đã đạt khá cao nhưng với đặc thù của một địa bàn phát triển công nghiệp mạnh, quá trình tham gia BHXH, BHTN của người lao động tại Đồng Nai nhìn chung chưa ổn định. Sự biến động thị trường lao động, việc làm trên địa bàn dễ làm gián đoạn quá trình tham gia; người lao động vẫn có xu hướng nhận BHXH một lần thay vì tiếp tục tham gia BHXH để nhận lương hưu sau này.

Thực tế cũng cho thấy, số lượt giải quyết hưởng chế độ BHH một lần tại Đồng Nai có xu hướng tăng dần. Năm 2015 là 34.940 người; 2016 là 38.619 người; năm 2017 là 42.464 người; năm 2018 là 47.940 người; 06 tháng đầu năm 2019 là 28.241 người.

Như đã nêu trên, nguyên nhân một phần là do tính chất việc làm tại Đồng Nai chưa thực sự mang tính ổn định. Công nghiệp phát triển mạnh song chủ yếu tập trung vào một số ngành nghề có tính thâm dụng lao động cao (dệt may, da giày…). Đặc điểm của các ngành nghề này là dễ đào tạo và thu hút lao động từ khu vực nông thôn; song chỉ duy trì bảo đảm việc làm chỉ trong khoảng 10 năm; khi người lao động lớn tuổi hơn, yếu tố sức khỏe khó đảm bảo do vậy khó duy trì được việc làm; doanh nghiệp sẽ chủ động tuyển dụng lao động thay thế trẻ hơn và sa thải lao động lớn tuổi. Thực tế con số nhận BHTN tại Đồng Nai qua các năm cũng liên tục tăng. Từ 35.104 lượt người năm 2015; năm 2016 là 37.452 lượt người; năm 2017 là 43.840 lượt người; năm 2018 là 47.846 lượt người; 06 tháng đầu năm là 23.013 lượt người. Trong đó, số được hỗ trợ học nghề khá ít, dao động trong khoảng 1000 -1.500 qua các năm; còn lại chủ yếu là hưởng trợ cấp thất nghiệp. Khi đã ở ngưỡng tuổi từ 35 trở đi, nhận tiêu hết số tiền trợ cấp thất nghiệp, người lao động nhìn chung khó có cơ hội tìm kiếm việc làm, nhất là các ngành nghề như đã nói (dệt may, da giày…); do đó, việc nhận BHXH một lần là một lựa chọn được không ít hướng tới.

Để khắc phục tình trạng này, cần thực hiện giải pháp khác nhau, từ chuyển đổi quan điểm trong thu hút đầu tư kinh doanh (chú trọng các ngành nghề ít thâm dụng lao động, tạo việc làm bền vững) cho đến việc đào tạo nghề cho lực lượng lao động nhất là với khu vực nông thôn; xây dựng các chính sách khuyến khích doanh nghiệp sử dụng lao động bền vững... Tuy nhiên, từ góc độ phát triển An sinh xã hội, trụ cột là BHXH, BHYT, cần từng bước nâng cao nhận thức cho người lao động về việc tự bảo đảm An sinh dài hạn, thông qua tham gia BHXH lâu dài thay vì nhận BHXH một lần.

Để tạo nền tảng phát triển bền vững, hướng tới cả mục tiêu trước mắt và dài hạn, phải chú trọng công tác tuyên truyền, triển khai hiệu quả Đề án đổi mới toàn diện nội dung, hình thức và phương pháp tuyên truyền BHXH được phê duyệt mới đây theo Quyết định số 1676/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Từng bước nâng cao nhận thức của người dân, người lao động trên địa bàn, chủ động tham gia BHXH, BHYT, hạn chế tình trạng nhận BHXH một lần, tăng tỷ lệ tham gia BHXH tự nguyện…Việc nhận thức đúng, đủ, sâu sắc vai trò quan trọng của chính sách, pháp luật BHXH, BHYT cũng sẽ là công cụ hiệu quả để người lao động phát huy vai trò giám sát thực hiện, kịp thời phản ánh các hành vi vi phạm pháp luật của doanh nghiệp về BHXH, BHYT, ngăn chặn tình trạng chủ sử dụng lao động bỏ trốn…

Tuyên truyền cần thực hiện thường xuyên liên tục trong cả một quá trình, các sở, ban, ngành và UBND các huyện, thành phố tiếp tục phối hợp chặt chẽ với cơ quan BHXH tăng cường công tác tuyên truyền, vận động, nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên, người lao động, nhân dân về BHXH, BHYT./.

Tác giả bài viết: Đức Dũng

Nguồn tin: Tạp chí Bảo hiểm xã hội

  • Những tin mới hơn
  • Những tin cũ hơn
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây